برمىگردد . و المفهوم هو حكم دلّ عليه : ضمير « هو » به مفهوم و ضمير در « عليه » به حكم برمىگردد . عرّفوهما : ضمير فاعلى در « عرّفوهما » به اصوليّون و ضمير مفعولى « هما » به منطوق و مفهوم برمىگردد . بانّهما : ضمير در « انّهما » به منطوق و مفهوم برمىگردد . و كلّها لا تخلو : ضمير در « كلّها » و در « لا تخلو » به تعريفات برمىگردد . و الّذى يهوّن الخطب : ضمير در « يهون » به « الّذى » كه با جملهء صلهء بعدش مبتدا بوده برگشته و كلمهء « خطب » به معناى كار و شأن مىباشد . انّها الخ : ضمير در « انّها » اسم آن بوده و به تعريفات برگشته و كلمه « انّ » با اسم و خبرش ، خبر « الّذى يهوّن الخ » مىباشد . لا يقصد منها : ضمير در « منها » به تعريفات لفظى برمىگردد . و المقصود منها : ضمير در « منها » به تعريفات برمىگردد . شرحناه : ضمير مفعولى در « شرحناه » به مقصود برمىگردد . شرح ( پرسش و پاسخ ) 461 - با توجّه به بيانى كه از منطوق شد ، تعريف مفهوم كه در مقابل منطوق بوده چيست ؟ ( و عليه فالمفهوم . . . بالمدلول الالتزامى ) ج : مىفرمايد : با بيانى كه از منطوق شد مبنى بر اينكه منطوق ، عبارت از معنايى است كه لفظ مستقيما دلالت برآن داشته و حامل و قالب آن بوده بنابراين ، مفهوم كه در مقابل آن بوده ، عبارت از معنايى است كه لفظ بالمطابقه ، حامل آن معنا نبوده و دلالت برآن نداشته بلكه دلالت لفظ برآن معنا به اين اعتبار است كه اين معنا لازمهء مفاد و معناى مطابقى